بیماری های سیب زمینی

توجه فرمایید برای تیمارها یا روش هایی که در اینجا برای مبارزه با بیماری سیب زمینی توصیه شده است حتماً با یک متخصص گیاهپزشکی مشاوره کنید یا ابتدا روش کنترل را در ابعاد کوچک امتحان کنید و اگر پاسخ مناسب را گرفتید در سطح مزرعه اجرا کنید. چون معیارهای زیادی برای تصمیم گیری در سطح مزرعه وجود دارد عواقب هر گونه تصمیم گیری بر عهده کشاورز است و هیچ گونه مسئولیتی بر عهده ما نیست.

بیماری سیب زمینی – زگیل سیب زمینی (Synchytrium endobioticum)

زگیل سیب زمینی که با نام های تومور سیب زمینی و زگیل سیاه هم شناخته می شوند از بدترین بیماری سیب زمینی هستند. شرایط مناسب برای گسترش این بیماری سیلاب های دوره ای و به دنبال آن زهکشی و هوادهی ضعیف است.

این بیماری با رشد زگیل های گل کلم مانند بر روی غده ها، استولون ها و پایین ساقه ها قابل شناسایی اند اما روی ریشه ها نیستند. پوسته زرد مایل به سبز در روی ساقه ها و برگ ها در سطح خاک یا نزدیک به آن در شرایط مرطوب ممکن است مشاهده شود.

بر روی همه غده های گیاه بیمار لزوماً زگیل ها گسترش نمی یابند ولی در غده های بیمار ممکن است یک یا چند تومور تشکیل شوند به طوریکه چنین غده هایی حتی بعضی اوقات به توده کاملاً زگیلی تبدیل می شوند. این تومورها ممکن است با افزایش سن قهوه ای یا سیاه شوند.

کنترل:

غده های زگیلی که به عنوان بذر مورد استفاده قرار می گیرند اصلی ترین راه انتشار این بیماری هستند. بیماری سیب زمینی همچنین ممکن است از طریق واریته های ایمن در برابر زگیل در زمین های آلوده به این بیماری، خاک های آلوده انتقال یافته با پای انسان، حیوانات یا ادوات کشاورزی و کود دامی حاوی مواد بیماریزا گسترش یابند. کنترل این بیماری با کشت ارقام ایمن ممکن است.

هیچ درمان موثری برای این بیماری وجود ندارد و نمی تواند در مقیاس وسیع در مزرعه به کار گرفته شود. اقدامات پیشگیرانه نظیر به کارگیری تناوب طولانی مدت (5 ساله یا بیشتر)، استفاده از سیب زمینی های سالم و فاقد بیماری به عنوان بذر و سوزاندن غده های زگیلی سیب زمینی در جلوگیری از گسترش بیماری موثر هستند.

پوسیدگی نرم باکتریایی (Erwinia. carotovora subsp carotovora)

بیماری سیب زمینی پوسیدگی نرم باکتریایی در بیشتر مناطق کشت سیب زمینی جهان دیده می شود و در چندسال اخیر یکی از مهمترین مشکلات تولید سیب زمینی خوراکی و بذری در کشور است که موجب کاهش کمی و کیفی غده ها می شوند. این بیماری باعث تلفات بسیار شدیدی در انبارداری می شود. رطوبت زیاد، دمای بالا، نیتروژن مازاد، آسیب های به غده و تهویه ضعیف در طی انبارداری عوامل مهمی هستند که در توسعه بیماری نقش دارند. در ابتدا ناحیه کوچکی از بافت غده در اطراف عدسک یا نقطه اتصال استولون آب سوخته و نرم می شوند. در شرایط رطوبتی کم، آسیب های اولیه پوسیدگی نرم باکتریایی تیره و آب سوخته می شوند.

در رطوبت شدید، آسیب ممکن است افزایش یافته و در ناحیه بزرگتری گسترش یابد. غده ها در مراحل پیشرفته تر فساد، در معرض حمله ارگانیسم های دیگری قرار می گیرند و بافت در حال فساد لزج شده و بوی بدی دارد و مایع قهوه ای از آن تراوش می کند. پوست سیب زمینی سالم باقی می ماند و گاهی اوقات غده های پوسیده به علت تولید گاز متورم می شوند.

در هنگام برداشت، غده های پوسیده بسیار کوچک با پوست سالم را می توان دید. غده های بذری آلوده قبل از ظهور گیاهچه پوسیده می شوند و شکاف هایی در آن ها ایجاد می شود.

نشانه هایی چون لکه های آب گزیده روی ساقه، برگ ها و دمبرگ ها ظاهر می شوند. بخش های تحت تاثیر یافته سیاه می شوند و پوسیدگی باعث افتادن ساقه و برگ ها می شوند.

کنترل

جلوگیری از آبیاری زیاد و مصرف نیتروژن بیش از حد و فراهم کردن زهکشی مناسب در مزرعه از شیوع بیماری جلوگیری می کنند.

روش های زراعی نظیر تنظیم کردن زمان کاشت برای جلوگیری از آب و هوای بسیار گرم در طی ظهور گیاهچه و برداشت محصول پیش از آنکه دمای خاک به بالاتر از 28 درجه سانتی گراد برسد توصیه می شود. محصول باید فقط موقعی که پوست غده به طور کامل شکل گرفته برداشت شود. تیمار کردن غده ها با بوریک اسید 3 درصد برای 30 دقیقه و خشک کردن آن ها زیر سایه، آلودگی در انبار را به حداقل می رساند.

غده های تیمار شده باید در سردخانه های دارای تهویه مناسب نگهداری شوند. اقدامات دیگری که برای مبارزه با این بیماری سیب زمینی می توان انجام داد رعایت تناوب زراعی، آبیاری و تغذیه صحیح، مدیریت علف های هرز و آفات و نابودسازی بقایای گیاهی است.

پوسیدگی ذغالی (Macrophomina phaseolina)

بیماری سیب زمینی پوسیدگی ذغالی غده ها را در خاک از طریق عدسک هاو آسیب ها آلوده می کند، لکه های سیاه در اطراف عدسک ها و چشم ها ظاهر می شوند که به صورت بخش هایی بزرگ می شوند که تا عمق گوشت غده گسترش می یابند. عوامل بیماریزا از طریق عدسک، چشم، استولون و زخم های ایجاد شده توسط لارو پروانه غده آلودگی ایجاد شده و بعد باعث شکل گیری ضایعات فرورفته سیاه رنگ و سیاه شدن بافت های داخلی می شوند.

کنترل

برداشت زودهنگام محصول پیش از رسیدن دمای خاک به 28 درجه سانتی گراد می تواند در مهار بیماری موثر باشد.

پژمردگی باکتریایی یا پوسیدگی قهوه ای (Ralstonia solanacearum)

بیماری سیب زمینی پوسیدگی قهوه ای یا پژمردگی باکتریایی، بیماری مخربی در سیب زمینی است. این بیماری از طریق دو روش باعث افت محصول می شود. 1) پژمردگی زودرس و در نهایت مرگ گیاهان باعث از دست دادن کامل محصول می شود و 2) پوسیدگی غده ها در حمل و نقل یا ذخیره سازی.

اولین علائم این بیماری سیب زمینی ، پژمردگی خفیف بالای بوته است که به زودی به دنبال آن پژمردگی کامل رخ می دهد. در مرحله پیشرفته تر، اگر پایه گیاهان آسیب دیده برش عرضی داده و فشرده شود توده باکتریایی به صورت مایع لزج سفیدرنگی از سطح برش خارج می شود.

دو نوع علامت در غده ها مشاهده می شود: پوسیدگی آوندی و ایجاد حفره. در پوسیدگی آوندی، بافت های آوندی شبیه به یک دایره آغشته به آب هستند که متعاقباً ممکن است به رنگ قهوه ای تبدیل شوند.

ضایعات روی غده به علت آلودگی از طریق عدسک ها (منافذ پوستی) ایجاد می شوند. ابتدا لکه های آغشته به آب توسعه یافته و به ضایعات حفره دار بزرگ تبدیل می شوند.

کنترل

غده های بذری آلوده که شامل غده های بذری که ظاهراً سالم هستند و از گیاهان بیمار به دست آمده اند در گسترش و انتقال بیماری مهم هستند. بنابراین از غده های بذری عاری از بیماری از مناطقی که پیشینه آلودگی ندارند باید برای کاشت استفاده شوند. از برش غده ها در زمان کاشت باید اجتناب شود چون برش دادن غده ها بیماری را حتی به غده های سالم گسترش می دهد.

کاربرد پودر سفیدکننده یا بلیچینگ پایدار (12 کیلوگرم در هکتار) در مخلوط با کود در شیارها هنگامی که کاشت انجام می شود بروز پژمردگی را تا 80 درصد کاهش می دهد. اجرا کردن تناوب گیاهی 2-3 ساله با گیاهانی نظیر ذرت، ارزن انگشتی، غلات، سیر و پیاز می تواند تلقیح بیماری را کاهش دهد. همچنین پرهیز از آبیاری بیش از اندازه و مهار حشرات خاکزی و علف های هرز در مدیریت این بیماری موثر است.

شوره سیاه یا شانکر ساقه (Rhizoctonia solani)

بیماری سیب زمینی شوره سیاه یا شانکر ساقه معمولاً بر غده ها، ساقه ها و استولون ها تاثیر می گذارد. متداول ترین علامت شوره سیاه این است که توده های نامنظم قهوه ای تیره تا سیاه به سطح غده ها می چسبند. این توده های نامنظم نزدیک به سطح غده چسبیده اند و به سادگی شسته نمی شوند. علائم دیگر روی غده سیب زمینی شامل ترک های پوستی، فرورفتگی ها، حفره ها، نکروز انتهای ساقه و تغییر شکل است.

این بیماری اغلب باعث آسیب به جوانه هم در انبارداری و هم در مزرعه پس از کاشت می شود. جوانه های مبتلا در بافت خود تغییر رنگی را نشان می دهند. جوانه هایی که آلودگی شدید دارند در سطح خاک نمی توانند ظاهر شوند.

جوانه هایی که ظاهر شده اند زمانی که آلوده می شوند شانکرهایی را ایجاد می کنند که باعث احاطه شدن پایه های ساقه می شود. در گیاهان مبتلا برگ ها به سمت بالا لوله می شوند که حاشیه برگ آن ها صورتی یا ارغوانی می شود. اغلب غده های هوایی قرمز رنگ یا سبز کوچک همچنین در محورها ایجاد می شوند. آلودگی همچنین به ریشه ها و استولون های نمویافته گسترش می یابد که باعث پوسیدگی بافت های کورتیکولی می شود. چنین ریشه های آلوده ای بعداً از بین می روند از اینرو گیاهان آلوده سیستم ریشه ای ضعیفی دارند. استولون های آلوده باعث ایجاد غده های تغییر شکل یافته می شوند.

کنترل

با ترکیب ضدعفونی غده و بهبود روش های زراعی به طور موفقیت آمیزی شیوع و شدت شوره سیاه تحت کنترل درمی آید. در پشته ها تیمار غده با ترکیب اورگانومرکوریال و کاربرد خاکی PCNB@ به میزان 30 کیلوگرم در هکتار بسیار موثر است. در شمال دشت های کشور هند، تیمار بذر بیمار با تیابندازول، تیابندازول+8 هیدروکسی کینولین، استیک اسید+ سولفات روی، کاربندازیم و بوریک اسید به طور موثری بیماری را کنترل می کند. نتاج چنین غده هایی مانند بذرهای تیمار شده معمولاً عاری از بیماری شوره سیاه هستند.

کاربرد مداوم بذر تیمار شده برای 2-3 فصل زراعی کاملاً می تواند بیماری را تحت کنترل درآورد. همچنین توصیه می شود که غده های بذری پیش از کشت با سموم قارچ کشی نظیر ایپرودیون +کاربندازیم (رورال تی اس) ضدعفونی شوند. تناوب زراعی با ذرت یا گیاهی که کود سبز است در کنترل بیماری تاثیرگذار است. همچنین توصیه می شود فاصله زمانی 10-15 روزه میان سرزنی بوته ها و برداشت غده رعایت شود.

اسکب معمولی (.Streptomyces spp)

بیماری سیب زمینی اسکب معمولی باعث افت عملکرد نمی شود اما غده ها را بدشکل می کند درنتیجه باعث کاهش ارزش در بازار و افزایش افت پوست می شود.

این بیماری عمدتاً بر غده های سیب زمینی اثر دارد که باعث ایجاد هر یک از موارد زیر می شود: ساییدگی پوست، ضایعات چوب پنبه ای اطراف عدسک هایی که ممکن است به شکل ستاره یا دایره ای نامنظم باشند، حلقه های چوب پنبه ای متحدالمرکز نامنظم در اطراف عدسک ها، جوش های چوب پنبه ای خشن و برجسته و حفراتی به عمق 3-4 میلی متر که توسط بافت های چوب پنبه ای سخت احاطه شده اند. در صورت حمله شدید، ضایعات قهوه ای تیره ممکن است روی ریشه ها و استولون ها هم گسترش یابند.

کنترل

کنترل این عامل بیماریزا به خاطر بقای طولانی مدت بر روی غده های بذری و در خاک دشوار است. به هر حال استفاده از غده های بذری عاری از بیماری می تواند میزان شیوع بیماری را به حداقل برساند. پیش از کاشت، غده های بذری با ترکیبات ارگومرکوریال (%0/015 برای 20 دقیقه) یا بوریک اسید (%3 برای 30 دقیقه) و خشک شدن در سایه تیمار شوند. تیمار مشابهی قبل از انبارداری غده ها تکرار می شوند.

نگهداری در رطوبت بالا در پشته چند هفته در طی مرحله تشکیل اولیه غده شرایط نامناسبی برای توسعه این بیماری ایجاد می کند زیرا تنش کم آبی در مرحله غده زایی در بوته های سیب زمینی باعث گسترش چشمگیر بیماری خواهد شد. تناوب زراعی با گندم، نخود، یولاف، جو، سویا و سورگوم نیز توسعه بیماری را کنترل می کند.

پوسیدگی خشک (.Fusarium spp)

بیماری سیب زمینی پوسیدگی خشک بیماری مهم انبارداری است. پوست غده های آلوده به پوسیدگی خشک، ابتدا قهوه ای می شوند سپس تیره تر می شوند و چروک هایی را ایجاد می کنند. این چروک ها اغلب در شکل دایره های متحدالمرکز نامنظمی شکل می گیرند. در مرحله بعدی آلودگی، سوراخی ممکن است در مرکز حلقه متحدالمرکز با رشد سفید یا صورتی رنگ میسلیوم قارچی مشاهده شود. با برش غده های آلوده، بافت های سفید یا قهوه ای رنگ با یک یا چند حفره دیده می شوند. نهایتاً غده های آلوده آب خود را از دست می دهند و خشک، سخت و چروکیده می شوند.

کنترل

استفاده از غده های بذری سالم و تمیز برای کاشت و شستن غده و خشک کردن آن در سایه به طور پایداری آلودگی را کاهش می دهد. فرو بردن غده در ترکیبات ارگانومرکوریال (%0/2) برای 30 دقیقه موثر است. از آسیب و جراحت غده در طی برداشت و انبارداری باید اجتناب شود. غده ها باید در انبارهای خنک نگهداری شوند. همچنین در انبارها باید به طور دوره ای غده ها معاینه شوند و غده های پوسیده حذف شوند.

اگر ممکن باشد از تقسیم کردن غده بذری در طی کاشت باید اجتناب شود. در غیر این صورت غده های بذری تقسیم شده با مانکوزب 1 کیلوگرم در 450 لیتر آب برای 10 دقیقه تیمار شوند و پیش از کاشت برای 24 تا 48 ساعت خشک شوند.

بلایت دیررس یا بادزدگی سیب زمینی (Phytophthora infestans)

بیماری سیب زمینی بلایت دیررس بر کل گیاه مانند برگ ها، ساقه ها و غده ها اثر دارد. بر روی برگ ها به شکل لکه های سبز رنگ پریده ظاهر می شوند که بزرگ شده و تبدیل به ضایعات آغشته به آب بزرگی تبدیل می شوند. یک حلقه کپک سفید رنگ (رشد پنبه ای) در اطراف نواحی مرده در قسمت پایین تر برگ ها شکل می گیرند. در آب و هوای خشک، نواحی آغشته به آب به رنگ نکروزه و قهوه ای درمی آیند.

بر روی ساقه ها، ضایعات کشیده شده قهوه ای روشنی شکل می گیرند که ممکن است ساقه را دربرگیرد. غده ها ضایعات پوسیدگی خشک قهوه ای مایل به قرمزی را از سطحی تا عمیق ایجاد می کنند. گوشت غده تحت تاثیر با بافت قندی کاراملیزه می شوند. اغلب در حاشیه بافت آسیب دیده رنگ متالیک ایجاد می شود.

غده هایی که حامل عامل بیماریزا هستند حامل های واقعی هستند و به عنوان منبع بیماری در فصل بعدی عمل می کنند. غده های آلوده بذری به شکل گیاهان سالمی رشد می کنند اما در شرایط مطلوب برای توسعه بیماری، ساقه و برگ های پایین تر را آلوده می کنند. شرایط مطلوب برای این بیماری دمای 10 تا 12 درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی بیشتر از 80 درصد است.

کنترل

سیب زمینی های بذری کاملاً قبل از انبارداری باید بررسی شوند. همه غده های بلایت باید حذف شده و در اعماق خاک حفر شوند. پشته ها باید به اندازه کافی بلند باشند تا روی همه غده های دختری را بپوشانند و شانس آلودگی آنها را با در معرض بیماری قرار گرفتن را کاهش می دهد. اگر شرایط آب و هوایی (دمای 10 تا 20 درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی بیشتر از 80 درصد) برای توسعه بیماری مساعد است آبیاری باید فوراً متوقف شود. اگر نیاز است فقط یک آبیاری سبک انجام شود. هنگامی که بیماری بر 75 درصد اندام هوایی اثر گذاشت ساقه ها باید بریده شوند و از مزرعه خارج شوند و در عمق خاک دفن شوند.

اسپری حفاظتی با قارچ کش تماسی مانند مانکوزب (%0/2) قبل از ظهور بیماری موثر است. اسپری های بعدی اگر ضروری است باید در فاصله 8 تا 10 روز تکرار شوند. در مورد حمله شدید بلایت، یک یا دو اسپری متالاکسیل (%0/25) داده شود تا از گسترش بیشتر بیماری جلوگیری شود. مانکوزب به فاصله 15 روز بعد از کاربرد متالاکسیل به کار رود.

بلایت زودرس (Alternarial solani)

نام های دیگر بیماری سیب زمینی بلایت زودرس که معمولاً به کار می رود آلترناریوز سیب زمینی و لکه موجی است و عمدتاً برگ ها و غده ها را آلوده می کند. در ابتدا علائم بر روی برگ های پایین تر و پیرتر به شکل لکه های قهوه ای دایره ای تا بیضی شکل 1 تا 2 میلی متری بروز می کند. این ضایعات در مرحله بعدی زمینه بزرگ تر و زاویه دار شدن را دارند.

ضایعات بالغ بر روی اندام هوایی به شکل خشک و کاغذی به نظر می رسند و اغلب حلقه های متحدالمرکزی دارند و شبیه چشم گاو هستند. علائم بر روی غده ها به شکل ضایعات قهوه ای رنگ، دایره ای تا بی نظم و ضایعات فرورفته در زیر گوشت خشک، قهوه ای و چوب پنبه ای می شوند. ضایعات در طی انبارداری زمینه بزرگ شدن دارند و غده های بیمار بعداً چروک می شوند.

کنترل

غده های عاری از بیماری برای کشت استفاده شود. به گیاه باید میزان متعادلی کود به خصوص نیتروژن داده شود. اسپری کردن گیاه با اوره (%1/0) 45 روز پس از کاشت و متعاقباً اسپری کردن 8 تا 10 روز پس از اولین اسپری به گیاه زراعی کمک می کند تا به سادگی از هجوم شدید بیماری بلایت زودرس فرار کند.

در روی پشته ها، اسپری کردن مخلوط اکسی کلراید مس (%0/30) و بوردو (%1/0) برای کنترل بیماری بلایت زودرس توصیه می شود. گیاهانی که از خانواده سولاناسه هستند به عنوان میزبان های موازی برای این عامل بیماریزا هستند بنابراین از کشت این گیاهان نزدیک مزارع سیب زمینی باید اجتناب شود.

ویروس برگ قاشقی سیب زمینی (PLRV)

بیماری سیب زمینی ویروس برگ قاشقی سیب زمینی PLRV انواع اولیه یا ثانویه علائم را در گیاهان بسته به عمر آلودگی ایجاد می کنند. علائم اولیه در طی رشد گیاه زراعی گسترش می یابند. این علائم محدود به برگ های جوان بالایی می شوند که معمولاً عمودی هستند لوله ای و کمی رنگ پریده می شوند. علائم ثانویه PLRV موقعی که گیاهان از غده های بذری آلوده رشد می یابند توسعه پیدا می کنند. چنین علائمی در برگ های پیرتر نسبتاً غالب هستند. گیاهان آلوده رنگ پریدگی مشخصی دارند ظاهر قدکوتاه و عمودی دارند و برگ های پایینی گیاه لوله شده و به رنگ زرد در می آیند و بافت آن ها شکننده و چرمی می شوند.

کنترل

این بیماری سیب زمینی را می توان با به کارگیری غده های بذری عاری از ویروس مدیریت کرد. علاوه بر بذر عاری از ویروس مناطق باید بدون شته باشند. جمعیت شته های ناقل با کاربرد حشره کش های تماسی یا سیستمیک مناسب کنترل شوند.